DOPİNGLE MÜCADELE SÖZLEŞMESİ

DOPİNGLE MÜCADELE SÖZLEŞMESİ

DOPİNGLE MÜCADELE SÖZLEŞMESİ

Strasbourg, 16.XI.1989

Gayri resmi tercümedir

Giriş

Bu Sözleşmeyi imzalayan Avrupa Konseyi üyesi Devletler, Avrupa Kütür Sözleşmesine Taraf Devletler ve diğer Devletler,

Avrupa Konseyinin amacının üyeleri arasında, ortak mirasları olan ülkü ve ilkelerini gerçekleştirilmesi ve korunması ve ekonomik ve sosyal alanlarda ilerlemelerinin kolaylaştırılması amacıyla daha sıkı bir birliğin sağlanması olduğunu göz önünde tutarak;

Sporun sağlığın korunmasında, manevi ve fizikî eğitimde ve uluslararası anlayışın geliştirilmesinde önemli bir rol oynaması gerektiğinin bilincinde olarak;

Doping maddelerinin ve metotlarının sporcular tarafından gittikçe artan bir şekilde kullanılmasının, sporcuların sağlığı ve sporun geleceği üzerindeki etkilerinden endişe duyarak;

Bu sorunun Olimpiyat Şart’ında, UNESCO Spor ve Fizikî Eğitim Uluslararası Şartında ve Avrupa Konseyinin “Herkes için Spor Şartı” olarak bilinin (7&)41 sayılı Kararında mündemiç ahlakî ilkeleri ve eğitimsel değerleri tehlikeye soktuğunu dikkate alarak;

Uluslararası spor kuruluşları tarafından benimsenmiş olan ve dopingle mücadele konusundaki kurallar politikalar ve deklarasyonları göz önünde bulundurarak;

Spor müsabakalarında, adil oyun prensibi ışığında, usulüne uygun yöntemin sağlanması ve sporcuların sağlığının korunması bakımından, kamu makamları ile gönüllü spor kuruluşlarının dopingle mücadelede birbirini tamamlayıcı sorumluluğa sahip oldukları bilincini taşıyarak;

Söz konusu makam ve kuruluşların, bu amaçlarla, uygun her düzeyde işbirliği yapmaları gerektiğini onaylayarak,

Spordan sorumlu Avrupa Bakanlarının Konferanslarında dopingle mücadele konusunda kabul edilen kararları ve özellikle 1989’da Reykjavik’te yapılan 6. Konferansta kabul edilen 1 sayılı kararı göz önünde bulundurarak, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin kabul etmiş olduğu, Atletlerin Doping Kullanmasıyla ilgili (67)2 sayılı Kararı; Sporda Doping konulu R(79)8 sayılı Tavsiye Kararını, “Spor için Avrupa Anti-doping Şartı” başlıklı R(84)19 sayılı tavsiye Kararını ve Müsabakalardan önce Haber Vermeden Doping Kontrolü Sisteminin Yerleştirilmesi konulu R(88)12 sayılı Tavsiye Kararını göz önünde tutarak;

UNESCO tarafından Moskova’da (1988) düzenlenen, Spor ve Fizikî Eğitimden Sorumlu Bakan ve Yüksek Düzeyli Görevliler 2. Uluslararası Konferansında kabul edilmiş 5 sayılı tavsiye kararını dikkate alarak;

Yukarıda belirtilen belgelerde yer alan ahlakî değerler ve pratik önlemlerin ışığında sporda doping kullanımının azaltılması ve sonuçta ortadan kaldırılması için daha ileri düzeyde ve güçlü işbirliği yapmaya kararlı olarak;

Aşağıda yazılı bulunan hususlarda anlaşmışlardır:

Madde 1

Sözleşmenin Amacı

Akit Taraflar, sporda doping kullanımının azaltılması ve sonuçta ortadan kaldırılması amacıyla, anayasalarının çizdiği sınırlar çerçevesinde, bu Sözleşme hükümlerinin uygulamaya konulması için gerekli düzenlemeyi yapmayı üstlenirler.

Madde 2

Sözleşmenin Tanımı ve Kapsamı

1. Bu Sözleşmede kullanılan:

a. Sporda Doping" tabiri sporculara farmakolojik sınıf doping maddeleri verilmesini ve doping metotları uygulanmasını veya bu maddeler ve metotların sporcular tarafından kullanılmasını ifade eder.

b. “Farmakolojik Sınıf doping Maddeleri veya Doping Metotları” tabiri, aşağıdaki 2. fıkra çerçevesinde, ilgili uluslararası spor kuruluşları tarafından yasaklanmış olan ve 11. Maddenin 1. fıkrasının (b) bendi çerçevesinde Gözlem Grubu tarafından kabul edilmiş listelerde yer alan doping maddelerini ve doping metotlarını ifade eder.

c. "Sporcu" tabiri düzenlenmiş spor faaliyetlerine düzenli biçimde katılan kişileri ifade eder.

2. 11. maddenin 1. fıkrasının (b) bendi hükmü uyarınca, farmakolojik sınıf doping maddeleri ve doping metotlarını ihtiva eden liste Gözlem Grubu tarafından kabul edilinceye ' kadar, bu Sözleşmeye Ek referans listesi uygulanacaktır.

Madde 3

Ülke içi eşgüdüm

1. Akit Taraflar sporda doping kullanımıyla mücadele konusuyla ilgili devlet daireleri ve diğer kamu kuruluşlarının politikaları ve faaliyetlerinde eşgüdüm sağlayacaklardır.

2. Akit taraflar, bu Sözleşmenin bazı hükümlerinin uygulanmasında, gerektiği haller de resmî veya Hükümet dışı bir spor makamını veya bir spor kuruluşunu yetkili kılmak suretiyle, bu Sözleşmenin uygulanmasını ve özellikle 7. Maddede yer verilmiş şartların yerine getirilmesini gözeteceklerdir.

Madde 4

Yasaklanmış doping maddeleri ve metotlarının temini ve kullanımını sınırlayıcı tedbirler

1. Akit Taraflar, yasaklanmış doping maddeleri ve metotlarının ve özellikle anabolik steroidlerin teminini ve kullanımını sınırlamak üzere (bunların el değiştirmesinin elde edilmesinin, ithalinin, dağıtımının ve satışının kontrol edilmesine imkân veren hükümler ve dahil olmak suretiyle) gerekli mevzuatı, kuralları ve idarî önlemleri sağlayacaklardır.

2. Bu amaçla, Akit Taraflar veya ilgili Hükümet dışı kuruluşlar, spor kuruluşlarına yardımda bulunmadan önce bunların dopingle mücadele mevzuatını etkili biçimde uygulayıp uygulamadıklarını bir kıstas olarak bulunduracaklardır.

3. Ayrıca Akit Taraflar,

a. Spor kuruluşlarının yapılacak doping kontrolü ve tahlili, doğrudan verilecek subvansiyonlar veya karşılıksız yardımlarla veya bu kuruluşlara verecekleri genel subvansiyonlar veya karşılıksız yardımlarda doping kontrol ve analiz çalışmalarının getireceği masrafları göz önünde bulundurmak suretiyle destekleyeceklerdir.

b. Doping kullanmaları nedeniyle spor yapmaları geçici bir süre yasaklanmış olan sporculara, bu yasak süresi içerisinde, eğitim amaçlarıyla, kamu fonlarından yardımda bulunulmaması için gerekli önlemleri alacaklardır.

c. Uluslararası alanda yetkili spor kuruluşlarınca istenen doping kontrollerinin spor kuruluşları tarafından müsabakalar sırasında veya dışında, yapılmasını teşvik edecekler ve gerekirse kolaylaştıracaklardır.

d. Spor kuruluşları tarafından, bunların üyelerinin diğer ülkelerde yetkili doping kontrol kurulları tarafından muayene edilmesine izin verecek anlaşmaların müzakeresini teşvik edecekler ve kolaylık göstereceklerdir.

4. Akit Taraflar, bu Sözleşmenin ilgili hükümleriyle uyumlu olduğu sürece, sorumluluk kendilerine ait olmak üzere dopingle mücadele kuralları tespit etme ve doping kontrolleri düzenleme hakkını mahfuz tutarlar.

Madde 5

Laboratuarlar

1. Her Akit Taraf,

a Ya, uluslararası alanda ilgili spor kuruluşlarınca benimsenmiş ve 11 . maddenin 1. paragrafının (b) bendi çerçevesinde Gözlem Grubu tarafından onaylanmış ölçütlere uygun olarak, ülkelerinde, resmen tanınabilecek nitelikte bir veya birden fazla doping. kontrol laboratuarı kurmayı veya kurulmasına yardımcı olmayı, veya

b. spor kuruluşlarına başka bir Tarafın topraklarında böyle bir laboratuara ulaşmaları için yardımcı olmayı taahhüt ederler.

2. Bu Laboratuarlar,

a İstihdam ve mesleki eğitim, nitelikli personel yetiştirilmesi ve bunların mesleki eğitimi.

b. Çeşitli maddelerin insan vücudundaki etkileri ve bunların atletik performans üzerindeki sonuçları hakkında daha iyi fikir edinebilmek için analitik, biyokimya, farmakoloji ve sporda kullanılan veya kullanılması düşünülen doping maddeleri ve metotları üzerinde uygun araştırma ve geliştirme programları uygulanması, ve

c. Araştırma sonucu elde edilen yeni verilerin derhal dağıtılması ve yayınlanması hususlarında teşvik edileceklerdir.

Madde 6

Eğitim

1. Akit Taraflar, gerekirse ilgili spor kuruluşları ve basınla yayın organlarıyla işbirliği yaparak, dopingin insan sağlığına tehlikesini ve sporda gözetilmesi gereken ahlaki değerlere vereceği zararı vurgulayan eğitim programları ve bilgilendirme kampanyaları geliştirecekler ve uygulayacaklardır. Söz konusu kampanya ve programlar okul çağındaki gençlik ve spor kulüplerinin yanı sıra ebeveynlere, yetişkin sporculara, spor yetkililerine, antrenörlere ve eğitimcilere de yönelik olacaktır. Tıpla uğraşanlara yönelik olan eğitim programları tıpta ahlakî değerlere saygı gösterilmesi gereğini vurgulayacaktır.

2. Akit Taraflar, ilgili bölgesel, ulusal ve uluslararası spor kuruluşlarının işbirliğiyle, insanî değerlere saygı temeli üzerine kurulu, bilimsel nitelikte psikolojik ve psikolojik eğitim programları geliştirilmesi için araştırma yapılmasını teşvik edeceklerdir.

Madde 7

Spor kuruluşlarıyla, alınan önlemler üzerinde işbirliği

1. Akit Taraflar spor kurutuşlarını ve onların aracılığıyla uluslararası spor kuruluşlarını, sporda doping kullanımının önlenmesi için kendi yetki alanları içerisinde gerekli tüm önlemleri almaya ve uygulamaya teşvik edeceklerdir.

2. Bu amaçla, spor kuruluşları, karşılıklı haklarını, yükümlülüklerini ve görevlerini açıkça belirlemeleri ve uyumlaştırmaları, bu uyum sağlama faaliyetlerini özellikle aşağıdaki hususlarda gerçekleştirmeleri için teşvik edileceklerdir.

a. uluslararası alanda ilgili spor kuruluşlarınca benimsenmiş kurallar üzerine geliştirilmiş, dopingle mücadele kuralları,

b. uluslararası alanda ilgili spor kuruluşlarınca benimsenmiş listeler üzerine geliştirilmiş yasak farmakolojik doping maddeleri ve doping metotları listeleri,

c. doping kontrol usulleri,

d. uluslararası düzeyde kabul edilen adil ilkeleri uygulayarak ve şüphe edilen sporcuların temel haklarına saygı göstererek saptanacak disiplin usulleri; ki bu ilkeler şu hususları kapsayacaktır,

i. Rapor veren organ ile disiplin organının birbirinden ayrı olması,

ii. suçlanan kişilerin, adil muhakeme ve yardım alma veya temsil edilme hakkına sahip olmaları,

iii. Verilen kararın temyizine imkân sağlayan açık ve kesin hükümler bulunması,

e. Sporcuların dopingle mücadele kurallarını ihlalinde müdahil olan yetkililer, doktorlar, veterinerler, antrenörler, fizyoterapistler ve diğer kişiler için etkili cezalara ilişkin usuller,

f. aynı ülkede veya diğer ülkelerde bulunan spor kuruluşları tarafından uygulanan spordan geçici süre men ve diğer cezaları karşılıklı olarak tanıyan usuller.

3. Ayrıca, Akit Taraflar, spor kuruluşlarını,

a. Karşılaşmalar dışında da uygun bir zamanda, önceden haber vererek veya vermeksizin, etkili biçimde doping kontrolleri yapmaya teşvik edecekler, bu kontroller bütün sporcular için adil şekilde ve uygun görülürse muayeneye ve yeniden muayeneye tabi tutulacak kişilerin gelişigüzel seçilmesi yoluyla yapılacaktır.

b. Diğer ülkelerin spor kuruluşlarıyla, yurtdışında bulunan sporcularının bulundukları ülkede yetkili doping kontrol kurulları tarafından test edilmelerine imkân veren anlaşmaları müzakere etmelerini destekleyeceklerdir.

c. Antidoping ölçütlerini de dikkate alarak spor karşılaşmalarına katılmaya ilişkin yeterlilik kurallarını açıkça belirlemeleri ve bunların uyumlaştırmalarını teşvik edeceklerdir.

d. Sporcuların, uluslararası spor kuruluşlarının dopingle mücadele çalışmalarına aktif biçimde katılmalarını teşvik edeceklerdir.

e. Spor karşılaşmaları sırasında veya dışında, 5. Maddede öngörülen laboratuarlardaki doping analiz imkânlarının tam ve etkili biçimde kutlanılmasını teşvik edeceklerdir.

f. Spor yapmaya elverişli her yaşta sporcuyu korumak amacıyla her spor için gerekli bilimsel eğitim yöntemlerini araştırmalarını teşvik edeceklerdir.

Madde 8

Uluslararası işbirliği

l. Akit Taraflar bu Sözleşmenin kapsadığı konularda yakın işbirliği geliştirecekler ve aynı şekilde spor kuruluşları arasında benzer işbirliğini teşvik edeceklerdir.

2. Akit Taraflar;

a. Spor kuruluşlarını, bağlı oldukları bütün ilgili uluslararası spor kuruluşlarının faaliyetleri çerçevesinde tasdikli bir negatif doping kontrol raporu mevcut olmadığı takdirde bölge ve dünya rekorlarının kayda geçirilmemesi hususu da dahil olmak üzere, bu Sözleşmenin hükümlerinin uygulamasını daha da geliştirecek bir şekilde hareket etmeye teşviki,

b. 5. Madde çerçevesinde kurulmuş bulunan doping kontrol laboratuarları personeli arasında işbirliği geliştirmeye teşviki,

c. 4.Maddenin 1. fıkrasında belirtilen amaçlar doğrultusunda, ilgili şubeleri, makamları ve kuruluşları arasında ve uluslararası düzeyde ikili ve çok taraflı işbirliğini başlatma yükümlülüğünü üstlenirler.

3. 5. Madde uyarınca laboratuarlar açmış olan veya halihazırda işleyen laboratuarları bulunan Akit Taraflar, diğer Akit Tarafların kendi laboratuarlarını kurabilmeleri için gerekli deneyim, uzmanlık ve teknikleri elde etmelerine yardımcı olacaklardır.

Madde 9

Bilgi verme

Her Akit Taraf, Avrupa Konseyi Genel Sekreterine, Avrupa Konseyinin resmî dillerinden birini kullanmak suretiyle, bu Sözleşmenin hükümlerine uyulması amacıyla aldığı yasal ve diğer önlemler hakkında gerekli bilgiyi verir.

Madde 10

Gözlem Grubu

1. Bu Sözleşmenin uygulanmasını izlemek üzere bir Gözlem Grubu kurulacaktır.

2. Herhangi bir Akit Taraf Gözlem Grubunda bir veya birden fazla sayıda delege ile temsil edilebilir. Her Akit Taraf bir oy hakkına sahip olacaktır.

3. 14. Maddenin 1. paragrafında belirtilen bu Sözleşmeye taraf olmayan her hangi bir devlet Gözlem Grubunda bir gözlemci ile temsil edilebilir.

4. Gözlem Grubu bu Sözleşmeye taraf olmayan ve Avrupa Konseyi üyesi bulunmayan herhangi bir Devleti ve herhangi bir spor veya profesyonel kuruluşunu, bir veya birden fazla toplantısına gözlemci göndermeye oybirliği ile davet edebilir.

5. Gözlem Grubu Avrupa Konseyi Genel Sekreterinin çağrısı üzerine toplanacaktır. Gözlem Grubu ilk toplantısını mümkün olan en kısa süre içerisinde ve her halükarda Sözleşmenin yürürlüğe girmesini takiben bir yıl içinde yapacaktır. Grup, bilahare, gerekli görüldüğü zamanlarda Âktı Taraflardan birinin veya Genel Sekreterin çağrısı üzerine toplanacaktır.

6. Akit Taraflardan çoğunluğun temsili, Gözlem Grubunun toplanabilmesi için gerekli nisabı oluşturacaktır.

7. Gözlem Grubu toplantılarını kamuoyuna kapalı olarak yapacaktır.

8. Gözlem Grubu, bu Sözleşmenin hükümlerine bağlı olarak, kendi iç Tüzüğünü hazırlayacak ve oybirliğiyle kabul edecektir.

Madde 11

1. Gözlem Grubu bu Sözleşmenin uygulanmasını gözetleyecektir. Grup özellikle;

a. Bu Sözleşmenin hükümlerini devamlı olarak gözden geçirerek değişiklik yapılıp, yapılmamasına gerek olup olmadığını inceleyecektir,

b. 2.Maddenin 1. ve 2. fıkraları uyarınca belirtilen, ilgili uluslararası spor kuruluşlarınca yasaklanmış farmakolojik doping maddeleri ve metotları listeleri ve bunlarda yapılacak değişiklikleri; 5. Maddenin 1. fıkrasının (a) fıkrası uyarınca doping kontrol laboratuarlarına yetki verilmesi konusunda ilgili spor kuruluşlarınca kabul edilmiş olan ölçütleri ve bunlarda yapılacak değişiklikleri ve ilgili kararların yürürlüğe giriş tarihlerinin tespitini onaylamakla yetkili olacaktır,

c. İlgili spor kuruluşlarıyla danışmalarda bulunacaktır,

d. Bu Sözleşmenin amaçlarının gerçekleşmesi bakımından alınabilecek önlemlere dair Akit Taraflara tavsiyelerde bulunacaktır,

e. Kamuoyunun ve ilgili uluslararası kuruluşların, Sözleşme tavsiyede bulunacaktır,çerçevesinde yapılan faaliyetler hakkında bilgi sahibi kılınmaları için alınması gerekli önlemleri hakkında

f. Avrupa Konseyi üyesi olmayan Devletlerin Sözleşmeye katılmaya davet edilmeleri hususunda Bakanlar komitesine tavsiyelerde bulunacaktır,

g. her türlü öneride bulunabilecektir. Bu Sözleşmenin daha etkili bir şekilde uygulanabilmesi için

2. Gözlem Grubu, görevlerini yerine getirebilmek için, uzmanlar grubu toplantıları düzenleyebilecektir.

Madde 12

Gözlem Grubu, her toplantısından sonra, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesine, çalışmalrın ve Sözleşmenin işleyişi hakkında bir rapor verecektir.

Madde 13

Sözleşmenin Maddelerinde Değişiklik Yapılması

1. Akit Taraflardan herbiri, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi veya Gözlem Grubu bu Sözleşmenin maddelerinde degişiklik önerilebilir.

2. Verilen her değişiklik önerisi, Gcnel şekreter tarafından, 14. Maddede belinilen Devletlere ve 16. Maddenin hükümleri uyarınca Sözleşmeye katılmış olan veya katılmaya davet dilen Devletlere iletilir.

3. Akit Taraflardan biri veya Bakanlar Komitesi tarafından yapılan herhangi bir değişiklik önerisi, Gözlem Grubunun bu öneriyi görüşmek üzere yapacağı toplantıdan en az 2 ay önce Gruba iletilir. Gözlem Grubu, gerekli görürse ilgili spor kuruluşlarıyla da istişare edilerek, degişiklik önerisi üzerinde benimseyecegi görüşü Bakanlar Komitesine sunacaktır.

4. Bakanlar Komitesi degişiklik önerisi Gözlem Grubunun görüşü ile birlikte inceler ve uygun görürse degişikliği kabul eder.

5. Bu Maddenin 4 üncü fıkrası uyarınca, Bakanlar Komitesi tarafından kabul edilmiş olan herhangi bir degişiklik metni Akit Tarafların kabulüne sunulur.

6. Bu Maddenin 4. fıkrası uyarınca kabul edilmiş olan herhangi bir degişiklik, bütün Akit Tarafların kabulünün Genel Sekretere bildirilmesinden sonra geçecek bir aylık süreyi takip eden ayn ilk günü yürürlüge girecektir.

Nihai hükümler

Madde 14

1. Bu Sözleşme Avrupa Konseyi üyesi Devletlerin, Avrupa Kültür Sözleşmesine taraf olan diğer Devletlerin ve Sözleşmenin hazırlık çalışmalarına katılmış olan, Avrupa Konseyi üyesi bulunmayan Devletlerin imzasına açık olacaktır. Bu devletler, Sözleşmeyi,

a. Onay, kabu! vcya uygun bulma şartına bağlı olmaksızın veya,

b. Onay, kabul veya uygun bulma şartına bağlı olarak imza edebilirler.

2. Onay, kabul veya tasvip belgeleri Genel Sekretere tevdi edilir.

Madde 15

1. Sözleşme, Dördü Avrupa Konseyi üyesi olmak üzere Beş devletin, 14. Madde hükmüne uygun olarak Sözleşmeye bağlı olma niyetlerini beyan etmelerini müteakiben geçecek bir aylık süreyi takip eden ayın ilk günü yürürlüğe girer.

2. Yürürlüğe girdikten sonra bağlı olma niyetini beyan eden herhangi bir imzacı Devlet bakımından Sözleşme, imzalandığı veya onay, kabul veya tasvip belgelerinin verildiği tarihten sonra geçecek bir aylık süreyi takip eden ayın ilk günü yürürlüğe girer.

Madde 16

1. Bu Sözleşmenin yürürlüğe girmesinden sonra, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, Akit Taraflarla istişarelerde bulunduktan sonra, Avrupa Konseyi Statüsünün (20.d) maddesinde öngörülen çoğunluk ve Komitede bulunan Akit Taraf temsilcilerinin oybirliğiyle alınacak bir kararla, Avrupa Konseyi üyesi olmayan bir Devleti Sözleşmeye katılmaya davet edebilir.

2. Sözleşme, bu şekilde katılan Devlet bakımından, katılma belgesinin Genel şekretere tevdi edildigi tarihi müteakiben geçecek bir aylık süreyi izleyen ayın ilk günü yürürlüğe girer.

Madde 17

1. Her Akit Taraf imza sırasında veya onay, kabul, tasvip veya katılma belgesinin tevdiisırasında Sözleşmenin uygulanacağı toprak veya toprakları belirleyebilir.

2. Herhangi bir Akit Taraf, daha sonraki herhangi bir tarihte, Gcnel Sekretere yapılacak bir beyan ile, Sözleşmenin uygulanmasını öteki herhangi bir toprağa da teşmil edebilir. Sözleşme, sözkonusu toprak bakımından Genel Sekreterin yukarıda belirtilen nitelikteki beyanı aldığı tarihi müteakiben geçecek bir aylık silreyi izleyen ayın ilk günü yürürlüge girer.

3. Yukarıdaki iki fıkra çerçevesinde herhangi bir toprak için daha önce yapılmış olan bir beyan, Genel şekretere gönderilecek bir beyan ile geri çekilebilir. Geri çekme, bildirimin Genel Sekretere ulaştıgı tarihi müteakip geçecek altı aylık süreyi izleyen ayın ilk günü yürürlüğe girer.

Madde 18

1. Herhangi bir Akit Taraf, Genel Sekretere yapacağı bir bildirimle istediği zaman Sözleşmeyi feshedebilir.

2. Fesih, bildirimin Genel Sekretere ulaştığı tarihi müteakip geçecek altı aylık süreyi izleyen ayın ilk günü yürlüğe girer.

Madde19

Genel Sekreter Akit Taıaflaıa, Avrupa Koneryi üyesi diğer Deletlere, Avrupa Kültür Sözleşmesine taraf diğer Devletlere,

Sözleşmenin hazırlık çalışmalarına katılmış Konery üyesi olmayan Devletlere ve Sözleşmeye katılmış veya katılmaya davet edilmiş herhangi bir Devlete:

a. 14. Madde uyarınca SözJeşmeyi imzalayan Devletleri,

b. 14 ve 16. Maddeler uyarınca onay, kabul, tasvip veya katılma belgelerini tevdi eden Devletleri,

c. 15 ve 16. Maddeler uyarınca Sözlezmenin yürürlüğe girdiği tarihi,

d. 9.Madde hükümleri uyarınca verilen her türlü bilgiyi,

e. 12.Madde hükümleri uyarınca hazırlanan her türlü raporu,

f. Her degişiklik önerisini veya 13.Madde uyarınca kabul edilmiş her değişikliği ve bu değişikliğin yürürlüğe giriş tarihini,

g. 17. Madde hükümleri uyarınca yapılan her türlü beyanı,

h. 18 . Madde hükümleri uyarınca yapılan ber türlü bildirimi ve çekilmenin geçerli olacağı tarihi,

i. Sözleşme ile ilgili olarak yapılan herhangi bir işlem, bildirim veya yazışmayı bildirmekle mükelleftir.

Usulüne göre yetkili kılınmış, aşağıda imzaları bulunan temsilciler bu Sözleşmeyi imzalamışlardır.

Avrupa konseyi arşivlerinde saklanacak her iki metin de aynı derecede geçerli olmak üzere İngilizce ve Fransızca dillerinde 16 Kasım 1989 tarihinde Strasbourg'da imzalanmış olup onaylanmış kopyalar Avrupa Konseyi Genel Sekreteri tarafından her bir üye devlete, bu Sözleşmenin hazırlanmasına iştirak eden üye olmayan devletlere ve bu Sözleşmeyi onaylamak üzere davet edilmiş olan herhangi bir devlete gönderilecektir.

EK1

Farmakolojik sınıf doping maddeleri ve doping metotları referans listesi

I. Yasaklanmış madde sınıfları:

A. Stimülanlar

B. Narkotikler

C. Anabolik steroidler

D. Beta Blokerler

E. Diuretikler

F Peptide hormonları ve benzerleri

II. Yasaklanan metotlar

A. Kan dopingi

B Farmakolojik, kimyasal ve fiziksel uygulama

III. Belirli sınırlamalara tabi ilaç sınıfları

A. Alkol

B. Marijuana

C. Kısmî anestesikler

D. Corticosteroidler

E. Beta-Bloklayıcılar

I. Yasaklanmış madde sınıfları:

A. Stimülanlar

B. Narkotikler

C. Anabolik steroidler

D. Diuretikler

E. Peptide hormonları ve benzerleri

A. Stimülanlar

A sınıfına dahil yasaklanmış maddeler arasında aşağıdaki örnekler bulunmaktadır:

Amineptine, amifenazole, amphetamine, bromantan, caffeine*, cocaine, ephedrine, fencamfamine, mesocarb, pentylentetrazol, pipradol, salbutamol**, salmeterol**, terbutaline**, ve bunlarla ilgili maddeler.

* Kafein için tanımlama, idrarda kafein konsantrasyonunun pozitif sonuç vermesine bağlıdır. İdrardaki yoğunluk mililitrede 12 micro-gramı aşamaz.

** Sadece inhaler ile kullanılabilir ve müsabakadan önce mutlaka ilgili tıbbi makama yazılı olarak beyan edilmelidir.

Not: Bütün imidazole preparatları belirgin yerlerde kullanılabilir; örneğin, oxymetazoline. Vasoconstrictorlar (örneğin adrenaline) lokal anasthetic maddelerle verilebilir. Belirgin phenylphrine preparatlara (Nasal veya ophtalmolojik) izin verilir.

B. Narkotikler

(B) sınıfında yasak edilen maddeler arasında aşğıdaki örnekler vardır:

dextromoramide, diamorphine (eroin), methadone, morphine, pentazocine, pethidine ve ilgili maddeler.

Not: codeine, dextromethorphan, dextropopoxyphen, dihydrocodeine, diphenoxylate, thylmorphine, pholcodine ve proxyphene’ izin vardır.

C. Anabolic Maddeler

Anabolic sınıf aşağıdakileri içerir:

1) anabolic andrejenik streoidler ve

2) beta-2 agonistler.

(C) sınıfında yasaklanmış maddeler arasında aşağıdaki örnekler vardır:

1. Anabolic androjenik stroidler

Clostebol, dehyroepiandrosterone (DHEA), fluoxymesterone, metandienone, metonolone, nandrolone, oxandorolone, stanozolol, tetosterone, ve ilgili maddeler.

2. Beta-2 agonistler

Sistematik olarak uygulandığında beta-2 agonistler güçlü anabolik etki yaratırlar.

Clenbuterol, feneterol, salbutamol, salmeterol, terbutaline ve ilgili maddeler.

D. Diuritikler

(D) sınıfında yasaklanmış maddeler arasında aşağıdaki örnekler vardır:

acetazolamide, bumetanide, chlorthalidone, ethacrynic acid, furosemide,hydro-chlorothiazide, mannitol*, mersalyl, spironolactone, triamterene, and ilgili maddeler.

* damar içine enjeksiyonu yasaktır.

E. Peptide and glycoprotein hormonları and benzerleri

(E)sınıfında yasaklanmış maddelerin örnekleri::

1 . Chorionic Gonadotrophin (hCG - human chorionic gonadotrophin) ;

2. Corticotrophin (ACTH) ;

3. Growth hormone (hGH - somatotrophin);

Yukarıdaki maddelerin bütün türevleri yasaktır.

4. Erythropoietin (EPO)

II. Yasaklanmış yöntemler

Aşağıdaki yöntemler yasaklanmıştır. :

Kan dopingi

Kan dopingi, kan, kırmızı kan hücreleri ve bunlarla ilgili kan ürünlerinin atlete verilmesidir. Bu yöntemden önce atletten kan alınabilir ve atlet azalmış kan ile antremana devam etmek zorunda kalır.

Farmasötik, kimyasa ve fizikî manüpilasyon:

Farmasötik, kimyasa ve fizikî manüpilasyon, doping kontrollarında kullanılan idrar örneklerinin geçerliğini ve doğruluğunu değiştiren veya değiştirmesi beklenen madde ve yöntemlerin kullanılmasıdır. Daha başkaları da olabileceği gibi bunlar arasında, katerizasyon, idrar değiştirilmesi ve/veya böbrek faaliyetlerine karışmak, kısıtlamak ve böbrek ifrazatını probenecid and ve benzer bileşimle azaltmak ve testosterone epitestosterone ölçümlerini, sepitestosterone uygulaması veya bromantan verilmesi suretile değiştirmek.

Yasak madde veya yöntemlerin başarılı olup olmaması önemli değildir. İhlalin vaki olması için söz konusu madde veya yöntemlerin kullanılmış olması veya buna teşebbüs edilmesi yeterlidir.

III. Belirli kısıtlamalara tabi madde sınıfları

A. Alkol

Uluslararası Spor Federasyonları ve sorumlu makamlarla mutabık kalınarak ethanol testleri yapılabilir. Sonuçlar zorlayıcı tedbirlere neden olabilir.

B. Marijuana

Uluslararası Spor Federasyonları ve sorumlu makamlarla mutabık kalınarak cannbinoidler (örneğin: Marijuana, esrar) testleri yapılabilir. Sonuçlar zorlayıcı tedbirlere neden olabilir.

C. Lokal anastezi

Lokal anasteji için aşağıdaki enejsiyonlara izin verilir:

a) bupivacaine, lidocaine, mepivacaine, procaine, etc. Kullanılabilir fakat cocaine kullanılamaz. Vasoconstrikör maddeler (örneğin . adrenaline) local anastetiklerle birlikte kullanılabilir.

b) sadece lokal or intra-artiküler enjeksionlar yapılabilir..

c) sadece tıbben caiz görüldüğü (teşhis tafsilatı dahil) doz ve veriliş şekli müsabakadan önce veya müsabaka sırasında verilmiş ise bunu takiben derhal yetkili tıbbi mercie sunulacaktır.

D. Corticosteroidler

Aşağıdakiler hariç Corticosteroillerin kullanılması yasaktır:

a) Yerel kullanım (aural, dermatolojik and ophtalmolojik) yalnız rektal hariç

b) inhalasyon ile;

c) intra-artiküler veya lokal enjeksiyon.

Corticostreoidlere local ve intra-artiküler enjeksiyon veya inhalasyon suretile vermek isteyen ekip müsabakadan önce ilgili tıbbi makama yazılı olarak ihbarda bulunmalıdır.

E. Beta-bloklayıcılar

Beta-blokyacıların bazı örnekleri şunlardır:

Acebutolol, alprenolol, atenolol, labetalol, metoprolol, nadolol, oxprenolol, pro- pranolol, sotalol ve benzer maddeler..

Spor Federasyonlarının kurallarına uygun biçimde, bazı sopr olayarında, sorumlu makamların takdirine bağlı olarak testler yapılabilecektir.

Yasaklanmış maddelerin örnek listesi:

Dikkat : Bu liste yasaklanmış maddelerin tamamını ihtiva etmemektedir. Bu listede görülmeyen pek çok madde “benzer maddeler” kapsamında olarak yasaklanmıştır.

Stimulantlar

Amineptine, amfepramone, amiphenazole, amphetamine, bromantan caffeine, cathine, cocaine, cropropamide, crotethamide ephedrine, etamivan, etilamphe- tamine, etilefrine, fencamfamine, fenetylline, fenfluramine, heptaminol, methyl- endioxyamphetamine, mefenorex, mephentermine mesocarb methampheta- mine, methoxyphenamine, methylephedrine, methylphenidate nikethamide, norfenfluramine,parahydroxyamphetamine, pemoline, pentylentetrazol, phen- dimetrazine, phentermine, phenylpropanolamine pholedrine, pipradol, prolin- tane, propylhexedrine, pseudoephedrine, salbutamol, salmeterol, strychnine, terbutaline,

Narkotikler

Dextromoramide, diamorphine (heroin), hydrocodone, methadone, morphine, pentazocine, pethidine.

Anabolik ajanlar

Boldenone, clenbuterol, clostebol, danazol, dehydrochlormethyltestosterone, dehydroepiandrosterone (DHEA), dihydrotestosterone, drostanolone, fenoterol, fluoxymesterone, formebolone, mesterolone, metandienone, metenolone, methandriol, methyltestosterone, mibolerone, nandrolone, norethandrolone, oxandrolone, oxymesterone, oxymetholone, salbutamol, salmeterol, stanozolol, terbutaline, testosterone, trenbolone,

Diuretikler

Acetazolamide, bendroflumethiazide, bumetanide, canrenone, chlortalidone, ethacrynic acid, furosemide, hydrochlorothiazide, indapamide, mersalyl, spiro- nolactone, triamterene,

Maskeleme ajanları

Bromantan, epitestosterone, probenecid,

Peptide hormonlar

ACTH, erythropoietin (EPO), hCG, hGH,

Beta blocklayıcılar

Acebutolol, alprenolol, atenolol, betaxolol, bisoprolol, bunolol, labetalol, metoprolol, nadodol, oxprenolol, propranolol, sotalol.

Avrupa Antlaşmaları Serisi / 135

DOPİNGLE MÜCADELE SÖZLEŞMESİ
Konu: Uluslararası Belgeler

MERKEZİN İŞLEYİŞİ

Spor ile ilgilenenler ile bu kişiler ile ilişkili oldukça geniş bir toplum kesimini ilgilendiren çok önemli bir konu DOPİNG kelimesi ile tanımlanmaktadır.

Sportif performansın (fizik, kondisyon, beceri, kas kuvveti) arttırmak amacıyla doğal yetenek, antrenman ve beslenme dışında yöntem ve maddelerin uygulanmasına “Ergojenik yardım” adı verilmektedir. Ergojenik yardımcılar, fizyolojik (alkali tuzlar, kan dopingi), psikolojik (hipnoz, stres terapisi), mekanik ve biyomedikal (vücut kompozisyonu, giysi ve malzeme), besinsel (karbonhidrat yükleme, amino asit, vitaminler) ve farmakolojik (kullanımı izinli ve yasak ilaçlar) olarak sınıflandırılabilir. Bunlardan farmakolojik ve fizyolojik yardımcılar ayrıca “doping” kelimesi ile tanımlanmaktadır.

Doping, doğal olmayan ve sporcunun sağlığı için zararlı madde ve yöntemlerin kullanılması ve/veya performanslarını çoğaltabilecek veya sporcunun vücudunda bulunan bir madde veya “Dopingle Mücadele Olimpik Hareket İlkeleri” ekinde sunulan listede belirtilen madde ve yöntemlerin kullanımı olarak tanımlanır.

Sporcular tarafından kullanımı yasaklanmış ilaç grupları: uyarıcılar, narkotik analjezikler, anabolik maddeler, idrar söktürücüler, ve peptid hormonlar ile bunların etkilerini taklit eden maddeler ve benzerleri olup sporcular tarafından kullanımı yasaklanmış yöntemler, kan dopingi yapay oksijen taşıyıcılarının veya plazma genişleticilerinin kullanımı ve farmakolojik, kimyasal veya fiziksel uygulamalardır. Sporcular tarafından kullanımı kısıtlı madde grupları: alkol, kannabinoidler, lokal anestezikler, glukokortikostroidler ve beta-blokörlerdir. Bütün bu grupların yüksek teknoloji ile tayin edilmeleri işlemleri doping kontrol kapsamına girer.

Doping: fiziksel ve fizyolojik olarak performansın arttırılması, yorgunluğun geciktirilmesi ve antrenmanlara dayanıklığın arttırılması ile antrenmanların çoğaltılması, performansı bozan heyecan ve endişenin önlenmesi, diğer ilaçların saklanması, daha iyi bir yarışma moralinin sağlanması ve sosyal nedenlerle yapılmaktadır.

Doping kullanımı :

I. Spor ahlakı yönünden doğru değildir :

Sporculuk prensiplerine ve centilmenliğe aykırıdır,
Diğer yarışmacılar için haksız rekabet ortamı doğurur,
Sporcunun çevresince gösterilen güveni kötüye kullanmasıdır,
Yasalara karşı gelmektedir.

II. Sporcu sağlığı yönünden sakıncalıdır:

Sporcunun biyolojik ritmini bozar,
Yan etkileri nedeniyle sporcu sağlığını tehlikeye sokar,
Kalıcı ruhsal ve fiziksel bozukluklar olabilir,
Alışkanlık yapabilir.

Hacettepe Üniversitesi ile Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü arasında 1989 yılında yapılan protokol gereği, Hacettepe Üniversitesi’nde kurulmuş olan Türkiye Doping Kontrol Merkezi, geçen süre içerisinde önemli adımlar atmış ve eksiklerini tamamlayarak Uluslararası Olimpiyat Komitesince ruhsatlandırılmak amacıyla resmi başvuruyu gerçekleştirmiştir. At Dopingi için ise ilgili kuruluşlara ruhsatlandırılmak üzere başvurulmuştur. Doping Kontrol Merkezinin kuruluş amacı; dünyada mevcut ruhsatlı doping kontrol merkezlerinde olduğu gibi Uluslararası Olimpiyat Komitesince bildirilen yasaklı ve kullanımı kısıtlı olan ilaçların insan ve yarış hayvanlarının kan ve idrarında tayinlerini yapmaktır.

Uluslararası Olimpiyat Komitesi tarafından yayınlanan doping maddelerinin listesinde yer alanlar, kullanımı yasak veya kısıtlı olarak ayrılmaktadır. Her gurubun altında "ve benzerleri" ismi altında listenin daha büyük olduğu bildirilmektedir. Burada benzerleri kelimesinden amaç kimyasal ve farmakolojik olarak benzerliktir. Merkezimizde şu ana kadar 1000 civarında çeşitli ilaç, metaboliti, kimyasal madde, referans madde ve diğer tip farklı maddelerin analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu sayı ile de yetinilmeyerek girişimlerimiz sürmekte ve ilaç, metabolit ve referans madde sayımız her gün çoğalmaktadır. Doping sayılan etken maddeyi içeren ilaçları kullanan kişilerde bu ilaçlar vücut içerisinde metabolitlerine dönüşmekte ve merkezimiz binlerce madde arasında bir analiz gerçekleştirmektedir. Bu maddelerin miktarları idrarda çok az olup çeşitli doping olmayan maddeler ile de karışmaktadır.

Sporcuların Testosteron/Epitestostoren (T/E) oranları Avrupa Konseyince istenilen Doping Pasaportuna yazılması gerekmektedir. Doğal olarak 6’dan küçük olması gereken T/E oranı 6 ve daha üstü bulunduğu zaman doping sayılmakta ancak bazen tıbbi nedenlerle doğal olarak da bu oranın yüksek olduğu kişilere rastlanılmaktadır. Bu değerin bilinmesi ile sporcuların yanlış olarak doping ile suçlanması önlenmiş olacaktır. Elit sporcularından seçilenler yıl içerisinde en az üç kez önceden habersiz olarak doping kontrolüne alınacak ve elde edilen sonuçlar doping pasaportuna işlenecektir.

Merkezimizde, Uluslararası Olimpiyat Komitesi Tıp Komisyonunca yayınlanan ve sporcular tarafından kullanımı yasak ve kısıtlı olan ilaç sınıflarını içeren listedeki tüm ilaçların analizleri 7 tarama gurubu üzerinden yapılmaktadır. Doping Kontrol Merkezine gelen idrar numuneleri parçalara ayrılarak aynı anda tüm tarama gruplarında analiz başlatılmaktadır. Her tarama grubunda farklı ilaç grupları ve yüksek teknoloji ürünü bilgisayar kontrollü farklı cihazlar bulunmakta ve analizler farklı ekipler tarafından yapılmaktadır.

Bu listede:
A) Sporcular tarafından kullanımı yasaklanmış ilaç grupları :

1) Uyarıcılar (efedrin ve amfetamin gibi),
2) Narkotik analjezikler (morfin gibi),
3) Anobolik maddeler (metandienon gibi),
4) İdrar söktürücüler ( Furosemid gibi),
5) Peptid hormon ve benzerleri ( Büyüme hormonu gibi)

B) Sporcular tarafından kullanımı yasaklanmış yöntemler :

1)Kan doping (Kendi veya başkasının kanının yarışma öncesi verilmesi),
2)Yapay oksijen taşıyıcılarının veya plazma genişleticilerinin kullanımı (İlaç bağlayıcısı hidroksietilnişasta’nın kullanımı)
3)Farmakolojik, kimyasal veya fiziksel işlemler (idrarın değiştirilmesi)

C) Sporcular tarafından kullanımı kısıtlı ilaç grupları :

1) Alkol,
2) Kannabinoidler,
3) Lokal anestezikler,
4) Glukokortikostroidler,
5) Beta-blokörler.

Yukarıda verilen ilaç sınıflardan en önemlilerinin özellikleri, sporda kullanım nedenleri ve yan etkilerine kısaca bir göz atarsak :

Stümülanlar merkezi sinir sistemini doğrudan etkileyen maddeler olup sporcular tarafından sıklıkla kullanılırlar. Aktiviteye arttıran ve yorgunluk hissini azaltan maddelerdir. Uyanık olma, konsantrasyonu arttırma etkileri bulunmaktadır. Sinirlilik, kalp atım hızının artması, kan basıncının yükselmesi, su kaybı ve dolaşım bozuklukları yan etkileridir.

Narkotikler merkezi sinir sistemini etkileyip acı hissini azaltırlar dolayısıyla ağrıya duyulan hassasiyeti maskelemek amacı ile kullanılır. Solunum depresyonu ile fiziksel ve psikolojik bağımlılık riski gibi yan etkileri bulunmaktadır.

Anabolizanlar, doğal erkeklik hormonu testosteronun türevi olup doku yapıcı ve kas yapıcı etkileri bulunmaktadır. Vücuda alındıktan sonra deride, iskelet ve kaslarda protein oluşumunu arttırmaktadır. Kas kitlesi ve gücünü arttırdığından özellikle ağırlık ve güç isteyen spor dallarında kullanılmaktadır. Normal hormon fonksiyonunu etkileyip karaciğere zarar vermektedir. Kan, lipid ve kardiyovasküler sisteme geri dönüşümsüz yan etkileri bulunmaktadır.

İdrar söktürücüler, idrar atılımını hızlandıran ilaçlar olup ağırlık kategorilerinin önemli olduğu spor dallarında ve maskeleyici amaçla kullanılmaktadır. Su kaybı nedeniyle performansta azalma, böbrek ve kalp yetmezliklerine neden olmaktadır.

Kullanımı yasak olan ilaçlardan stimülanlar ve narkotik analjezikler, Gaz Kromatografisi - Azot Seçici Dedektör ile ve Gaz Kromatogrifisi - Kütle Spektrometresi (GC-MS) ile; anabolik ve maskeleyici ajanlar GC-MS ve Gaz Kromatogrifisi - Yüksek Ayırıcılı Kütle Spektrometresi (GC-HRMS), anabolik steroid metabolitleri GC-HRMS ile; diüretikler, Yüksek Basınçlı Sıvı Kromatografisi (HPLC) ve GC-MS ile, Peptit hormonlardan bazıları Enzim imminoassay yöntemiyle analiz edilmektedir. Kullanımı kısıtlı olan ilaçlardan glukokortikosteroidler HPLC ile; beta blokörler GC-MS sistemi analiz edilmektedirler. Merkezimizin çalışma gücü günde 50 idrar numunesinin analizini gerçekleştirebilecek kapasitededir. Ancak doping maddesinin bulunması ve ilaç etkileşmelerinin gözlenmesi gibi durumlarda ikinci kez analiz yapıldığı için süre uzamaktadır. Her gruptaki etken maddelerin Fourier Transform Infrared spektrumları alınarak ve katı maddelerin erime noktaları saptanarak saflık analizleri yapılmaktadır. Daha sonraki aşamalarda bu etken maddeler idrara eklenip, idrarların pH ve yoğunlukları ölçüldükten sonra tüketme, türevlendirme ve bunun gibi kimyasal ön işlemler uygulandıktan sonra analizleri gerçekleştirilmektedir. Ayrıca her bir maddenin idrardan tüketme verimi hesaplanmıştır. Her gruptan seçilen belirli ilaçlar için bu ilaçları kullanan kişilerin idrarından ilaçların ve bazı metabolitlerinin analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla normal olarak bu ilaçları alan kişilerin idrarları analiz edildiği gibi sağlıklı kişilere de kendi rızaları ile etik komite iznini takiben ilaç vererek idrarları analiz edilmiş olup bu işlemler devam etmektedir. Yapılan analizlerin bilgisayar sisteminde ve dosyalarda saklanması ve arşivlenmesi belirli bir düzen içinde devam etmektedir. Doping kontrol merkezinde bulunan ve dünyadaki diğer doping kontrol merkezlerindeki yüksek teknoloji ürünü benzer cihazlar özel koşullarda çalıştırılmaktadır. Merkez klima kontrollü olarak çalıştırılmakta ve kesintisiz güç kaynağı sürekli çalışır bir durumda tutulmaktadır.

Yukarıda belirtilen çalışmaları gerçekleştirmek üzere merkezimizde eczacı ve kimyacılardan oluşan analiz ekibi ve 4 personel olmak üzere kadrolu toplam 11 eleman, Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi’nin 15 öğretim elemanı tarafından eğitilmekte ve çalışmalarını birlikte sürdürmektedir. Doping maddelerinin analizi ile ilgili doktora ve yüksek lisans tez çalışmaları yürütülmekte olup bitirilenler ile ilgili olarak uluslararası dergilerde yayın faaliyetleri sürdürülmektedir. Anabolik steroidler, beta-blokörler, kafein, uyarıcılar ve narkotikler üzerinde yapılmış olan tezlerden, yurt dışındaki bilimsel dergilerde yayınlanmak üzere hazırlanan orijinal araştırma makalelerinin bazıları yayınlanmış ve bir kısmı da yayınlanmak üzeredir.

Türkiye Doping Kontrol Merkezi tarafından ülkemizin çeşitli yörelerinde Milli takım Antrenörlerine, Beden Eğitimi ve Spor Bölümü öğrenci ve öğretim üyelerine ve ilgili tüm kuruluşlara doping konusunda eğitim seminerleri verilmiştir. Yazılı ve görsel basında gerekli açıklamalar yapılmıştır. Türkiye Doping Kontrol Merkezi’nin yapamayacağı tek şey analiz sonuçlarını açıklamaktır. Sonuçlar ilgili kurumlar tarafınca açıklanmaktadır.
Halen Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünce tarafımızca analizi istenilen idrar ve at kanlarında doping analizi Merkezimizde gerçekleştirilmektedir. Sonuçlar Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü'ne bildirilmektedir. Bu numunelerin hepsi yarışma dışı doping numuneleri olup, bütün tarama programları uygulanarak Uluslararası Olimpiyat Komitesi tarafından yayınlanan listede yer alan ilaçların hepsinin analizleri Uluslararası Olimpiyat Komitesi standartlarında gerçekleştirilmektedir. Yarışma dışı analizlerin yarışma içi analizler kadar önemli ve özellikle yol gösterici olduğu açıktır. Bu analizlerin devamlılığı sporcularımızın doping yapma eğilimlerini de azaltacaktır. Yarışma dışı doping numunelerinin sayısının çoğaltılması için girişimlerimiz sürmektedir.

Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü ve Hacettepe Üniversitesi elemanlarınca hazırlanan Dopingle Mücadele Vakfı kuruluşu 1995 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu vakıf ile merkezimizin devlete olan yükünün azaltılması amaçlanmıştır.

Bugüne kadar analiz çalışmalarının yanı sıra doping numunelerinin alınması işlemlerinin de koordinasyonu için çalışmalar yapılmıştır. Dopingle Mücadele Vakfı tarafından bir Bağımsız Doping Numunesi Alım Görevlileri Başkanlığı oluşturulmuş ve Hacettepe Üniversitesi Spor bilimleri ve Teknolojisi Yüksek Okulu Başkanı bu göreve getirilmiştir. Yurdumuzun çeşitli yörelerinden çağrılan hekim, eczacı ve kimyagerlerden oluşan toplam 120 kişilik bir grup 1994, 1996, 1997 ve 1999 yıllarında yapılmış olan Bağımsız Doping Numune Alım Görevlisi kurslarında eğitilmiş olup kurslar sonunda katılanlara sertifika ve hüviyet dağıtılmıştır. Bu kişilere bugüne kadar Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü faaliyetleri içerisinde bulunan çeşitli spor karşılaşmalarında ve Futbol Federasyonunun doping alım isteklerinde görev verilmiştir.

Doping konusunda sürekli olarak araştırma yapmayan ülkeler IOC tarafından verilen ruhsatını kaybetmekte olup, halen dünyada 26 merkez ruhsatlı olarak çalışmalarını sürdürmektedir. Bu nedenle Merkezimizde ilaçların farmakokinetiğinin araştırılması için çalışmaktadır. Doping İlaçların analizlerine dayanan yöntem geliştirme çalışmalarına yönelik tez çalışmaları da yürütülmektedir. Bu amaçla uyarıcılardan efedrin, pseudoefedrin ve kafein, narkotiklerden morfin ve fentanil, anabolik steroidlerden nandrolon, matandienon, metanolon, stanazolol, testosteron, epitestosteron, beta-blokörlerden asebutolol ve sotalol ve diüretiklerden furosemid’in vücuttan atılımı sağlıklı denekler üzerinde denenmiştir. Bu sayının çoğaltılması için çalışmalarımız sürmektedir. Doping ilaçlarına her yıl yenileri eklenmekte ve bu ilaçların da analizleri ile birlikte farmakokinetiklerinin araştırılması gerekmektedir. Yeni bulunan anabolik steroidlerin metabolitlerinin sentezi de önemli bir sorundur. 1998 yılında merkezimiz eksik cihazlarının alımı tamamlanmış ve şu anda hiç bir eksiği olmayan bir duruma gelmiş bulunmaktadır. 1999 yılında Ankara’da yapılan 34.Dünya serbest Güreş Şampiyonasında merkezimiz IOC Geçici Akreditasyonu’nu alarak Barselona Doping Kontrol Merkezinin denetiminde doping analizini gerçekleştirmiştir. Merkezimizin almış olduğu IOC geçici akreditasyonu ve deneyime güvenerek IOC tam akreditasyonu resmen başvurmuş ve ilk resmi ön-akreditasyonu numunelerini istemiştir. Köln Doping Kontrol Merkezinden gelen numuneler 7 gün içerisinde analiz edilip önce tek sayfalık sonuç raporu ve takip eden iki hafta içerisinde de 500 sayfalık tam analiz raporu, IOC Tıp Komisyonu Doping Alt Komisyon üyelerine gönderilmiştir. İlk ön-akreditasyonun sonucunun tam ve doğru olduğu resmen açıklanmıştır. İkinci ve üçüncü ön-akreditasyon numunelerinin analizini takiben IOC Tıp Komisyon Üyeleri tam akreditasyon numunelerini beraberlerinde getirecek ve analizi gözlemleyeceklerdir.

Saygılarımla

Prof.Dr. Aytekin Temizer
Türkiye Doping Kontrol Merkezi Başkanı

Hacettepe Üniversitesi,06100, Sıhhiye/Ankara
Tel: 0312 310 67 76 , Faks: 0312 311 47 77
E-posta: aytekint@hacettepe.edu.tr ve aytekint@anet.net.tr

SEKTÖREL

Dr. Renan TUNALIOĞLU
Tar. ve Köy İşl. Bak. - Tar. Ek. Araş. Enst.

Yrd. Doç. Dr. Mücahit Taha ÖZKAYA
A.Ü. Zir. Fak. Bahçe Bitkileri Böl.

Keçi Boynuzu

Keçiboynuzu, (Cerotonia siliqua.L.) cinsi içerisinde yer alan, yeryüzünün en eski bitkilerinden biridir. M.Ö. 79 'da patlayan Vezüv yanardağının yokettiği yerlerdeki yanmış bitki kalıntıları arasında keçiboynuzuna rastlanılmıştır (1). Türkiye'de Harnup; Harup, Boynuz, Buynuz Kutsal kitaplarda Yaban Balı isimleri ile adlandırılan bu değerli ürün, bugün Avrupa'da Yahya Peygamberin Ekmeği anlamına gelen İngilizce ve Almanca isimleri ile kullanılmaktadır. Bu öylesine değerli bir meyvedir ki;Yahya Peygamberin ıssız çöllerde bu meyveyi yiyerek yaşamını idame ettirmeyi başardığı rivayet edilmektedir (2).

Keçiboynuzu Akdeniz iklim özelliğini taşıyan bölgelerin tipik bir meyvesidir. Keçiboynuzu ağacı, baklagiller familyasına ait, herdemyeşil, düşük sıcaklıklara oldukça duyarlı bir meyve ağacıdır. Bu ağaç, genelikle kültüre alınmadan ve hiçbir kimyasal maddeye ihtiyaç duymadan yetiştirilebilmekte, ilk meyvesini 5-10 yaşında vermekte ve ekonomik ömre ise 10-15 yaşında ulaşmaktadır. Geçen her yıl meyve miktarını ve kalitesini arttırabilen ağaç elli yıl içerisinde 15 metre yüksekliğe erişebilmektedir.

Meyveleri Mayıs ayı başında büyümeye başlar ve Haziran-Temmuz aylarında olgunlaşır. Meyve rengi olgunlaştıktan sonra yeşilden kahverengiye dönüşür. Olgunlaşan meyveler Eylül ayında hasat edilmeye başlar ve hasat mevsim koşullarına bağlı olarak Kasım-Aralık aylarına kadar devam edebilir. Bir meyvede yaklaşık 10-15 (tohum) çekirdek vardır. Keçiboynuzunun çekirdek ağırlıkları birbirine çok yakın olduğu için eski çağlarda ağırlık ölçüsü olarak kullanılmış ve hassas ölçümü sayesinde mücevher tartımında kullanılmıştır. Bugün mücevher ağırlık birimi olan karat, adını keçiboynuzu'ndan almıştır (3)

Keçiboynuzunun Çok Farklı Kullanım Alanları Vardır!!!!
Keçiboynuzu kullanım alanı çok fazla olan bir bitkidir. Keçiboynuzunda meyveler hasat edildikten sonra bir ay kadar kurumaya bırakılır. Kuruyan meyve ya doğrudan yada çerez ve hayvan yemi olarak tüketilir. Eğer bu şekilde tüketilmeyecekse kuruduktan sonra çekirdek ve etli kısım birbirinden mekanik yöntemlerle ayrılarak farklı endüstrilerde hammadde olarak kullanılmak üzere ayrılır. Söz konusu endüstri alanları gıda (gıda yanında bu kapsamında yer alan şifalı bitki olarak), tekstil, kağıt ve petrol endüstrileridir.

Gıda Endüstrisinde: Keçiboynuzu zamkı, sakızı ve türevleri stabilizör ve kabartıcı etkilerinden dolayı dondurma üretiminde, özellikle domuz eti ürünleri için ( salam vb.) katkı maddesi olarak; konserve et ve balık için yoğunluğu arttırıcı katkı maddesi olarak; soslara, jölelere, şuruplara, meyve konsantrelerinde stabilazör olarak, pasta ve çöreklerde kullanılan keçiboynuzu zamkı ise ürünün gevşekliğini ve bayatlamasını önleyen, kek ve büskivilerde ise yumurtadan tasarruf parçalanmadan kesilebilme ve kolayca taşınabilme özelliği kazandırmaktadır. Keçiboynuzu meyvesi şeker kamışından daha çok şeker içerir. Çekirdeği alınmış keçiboynuzu ağırlığının %52'si şekerdir. Keçiboynuzu pekmezinin sağlıklı yaşam prensiplerinde insan sağlığı için önemi ayrı bir çalışma konusu olacak kadar detaylandırılabilir. Ayrıca kakao ve kahvenin kullanıldığı tüm alanlarda ikame edicidir. Keçiboynuzu kahvesi kafein ve teobramin türü maddeler içermediği için kalp, mide ve sinir rahatsızlıkların olanlara önerilir. Ayrıca keçiboynuzu unu (Har-Un) hem pasta sanayinde hem de kakao yerine kullanılabilen doğal şeker içeriği, düşük kalorisi, kolestrol bulundurmaması ve ucuz olması nedeniyle tercih edilmektedir.

Gıda kapsamında yer alarak şifalı bitki olarak: Sindirim sistemi bozukluklarında (diare), gastrit, karaciğer ve özellikle de akciğer, diş ve diş etleri rahatsızlıklarında, kolestrol düşürücü olarak, kas gelişiminde ve de yüksek enerji potansiyeli nedeniyle doğal doping olarak kullanılmaktdır.

Tekstil Endüstrisinde: Keçiboynuzu zamkı ve türevleri pamuklu dokumalarda eşit geçirgenlik, sabit nem ve düz satıh elde etmek yanında alkaliye dayanıklı ve yoğunluğu arttırıcı olarak her çeşit boyacılıkta, baskıda kalınlaştırıcı etkisi ile eşit renk dağılımı ve boyanın dokuma tarafından kolay emilmesinde kolaylık sağlayıcı olarak kullanılmaktadır.

Kağıt Endüstrisinde: Keçiboynuzu zamkı, kağıdın dökülmesinde zaman ve enerji kaybının önlenmesini sağlamaktadır. Böylece kağıt hamurunun drenaj oranında artış olmakta ve daha yüksek makine hızı sağlamaktadır.

Petrol Endüstrisinde: Sondaj operasyonlarında keçiboynuzu zamkı en etkili koruyucu katkı maddesi olarak, derin tuz tabakalarının sondajında veya tuzlu suda çalışma durumlarında su kaybını ve çamur yoğunluğunun azalmasını kontrol etmektedir.

Keçiboynuzu tüm bu kullanım alanları dışında; matbaacılıkta, kozmetik sanayinde, kibrit yapımında, mobilyacılıkta, dericilikte (tabaklamada), fotoğraf filmlerinin emülsiyonunda, deterjan ve plastik sanayinde, sigara endüstrisinde tütüne lezzet vermek için, patlayıcı madde yapımında, seramik endüstrisinde tutkal olarak ve diş macunu yapımında yoğunlaştırıcı olarak kullanılmaktadır (1)(3).

DÜNYADA KEÇİBOYNUZU
Keçiboynuzu ağacı, istatistik verilere göre dünyada yalnızca İspanya, İtalya, Fas, Portekiz, Yunanistan, Türkiye, Kıbrıs, Portekiz, Malta, Meksika, İsrail, ABD, Avusturalya, ve Güney Afrika da yetiştirilebilmektedir. En büyük üretici ülke İspanya'dır. (Çizelge1). İspanya dikili alan olarak dünya içerisinde %57.5, üretim olarak % 47.6 oranında paya sahiptir. İspanya'yı sırası ile İtalya, Fas ve Portekiz izlemektedir. Türkiye %5.9 üretim payı ile üretimde son sıralarda yer almaktadır.
Bu ülkeler içerisinde hektarda en düşük verimin Yunanistan'da olduğu görülmektedir. Dünya'da keçiboynuzu üretiminin özellikle İspanya, İtalya (Sicilya), Kıbrıs (Girne, Limasol, Karpas) ve Yunanistan'da (Girit) kültüre alınarak ve bu ülkelerde kapama bahçeler kurularak yapıldığı bilinmektedir (1).

Dünyanın büyük üretici ülkelerinin özellikle çerez ve gıda sanayinde kullanım söz konusu olduğunda tüketici konumunda oldukları görülmektedir. Diğer yandan üretici ülkeler aynı zamanda ihracatçı hatta ithalatçı ülkeler olmaktadır. Çünkü keçiboynuzunun özellikle gıda endüstrisi dışındaki kullanımında, üretici Avrupa Birliği Ülkeleri bir yandan ürünü ihraç etmekte bir yandan da endüstrilerinde kullanılmak üzere ithal etmektedirler. Dünya'da üretimde olduğu gibi ihracatta da İspanya ve İtalya ilk sıralarda yer almakta onları özellikte ithalatta İngiltere, Fransa, İsviçre ve Hollanda izlemektedir (Çizelge 1) (Çizelge 2). Avrupa Ülkeleri keçiboynuzunu farklı endüstriler yanında un, çukulata, doğal ilaç yapımı ve hayvan yemi olarak değerlendirmektedirler (1). Türkiye ihracatçı ülkeler içerisinde %9.2 oranındaki payı ile üretiminde gösteremediği başarıyı 4. sırada yer alarak göstermektedir. Bu başarısını belki de keçiboynuzunu iç piyasada yeterince tüketemediği yada Türkiye koşullarında keçiboynuzunun bilinen endüstri dallarında yeterince değerlendirilemediği şeklinde yorumlamak mümkündür.

3.TÜRKİYE'DE KEÇİBOYNUZU
Keçiboynuzu Türkiye'de ciddi anlamda henüz kültüre alınmamış, ancak doğal ortamda yetiştirilebilmektedir.. Daha çok orman içi ve orman arazilerinde üçlü beşli gruplar halinde bulunan bu ağaçların doğal bitki örtüsündeki miktarı tam tesbit edilmiş değildir. Türkiye'de keçiboynuzu ağaçlarının yaklaşık %90'nını yabani ağaçlar oluşturduğu için bu ağaçlardan kaliteli meyve eldesi mümkün olamamaktadır. Doğal bitki örtüsünde Hatay'dan Çanakkale'ye kadar Akdeniz ve Ege kıyılarında yetişebilen keçiboynuzu daha çok Akdeniz Bölgesinde Mersin, Antalya ve Muğla'nın merkez ve kıyı şeridi ilçelerinde üretilmektedir. (5). Fakat bu üretimin ekonomik bir üretim olduğunu ifade etmek mümkün değildir.

Türkiye'de keçiboynuzu genellikle çerez, un, pekmez ve hayvan yemi olarak değerlendirilmektedir. Son yirmi yıla kadar genelde üretildiği bölgelerde tüketilen keçiboynuzu özellikle pekmez ve un olarak işlenmeye başladıktan sonra tüm ülkede daha çok tüketilir olmuştur. Özellikle pekmeze işleme, konserve imalatı yapılabilen işletmelerde yan ürün olarak işlenmektedir. Gerek pekmez gerek un formundaki bu keçiboynuzu ürünlerinin insan sağlığı açısından yararı oldukça fazladır. Türkiye'deki diğer ve önemli bir kullanım alanı ise doğal ilaç yapımıdır.

Türkiye'de meyve veren 304 bin keçiboynuzu ağacından ortalama 14 bin ton keçiboynuzu üretilmektedir (Çizelge 4). Türkiye'nin keçiboynuzu ithalatı önemsiz miktarlarda olmaktadır. İthalat, keçiboynuzundan diğer şekilde yapışkan sıvılar, keçiboynuzu tohumları-kabukları soyulmamış, ezilmemiş ve keçiboynuzundan eterifiye/esterifiye edilmiş yapışkan formlarında Almanya, İsviçre, Fransa ve Kıbrıs Türk Cumhuriyeti' nden yapılmaktadır. Diğer yandan keçiboynuzu ihracatı her ne kadar Türkiye tarım ürünleri ihracatında önemsiz ise de dünya keçiboynuzu ihracatı içerisinde önemlidir. Özellikle 1990'lı yıllardan bu yana Türkiye keçiboynuzu ihracatını arttırmıştır. İhracatta dikkat çeken bir hususun da keçiboynuzunun tüm tane yanında keçiboynuzu tohumları (kabukları soyulmamış ve ezilmemiş), sadece çekirdeği alınmış, toz halinde çekirdeği alınmış ve tüm tane halinde İtalya, İspanya, Almanya, İngiltere, Yunanistan gibi AB ülkelerine, Suudi Arabistan, Fas ve Lübnan gibi Orta Doğu ve Afrika Ülkelerine yapılmasıdır. Her ne kadar resmi istatistik kayıtlarında yer almasa da Antalya yöresinden yurt dışına keçiboynuzu pekmezi ihraç edildiği de bilinmektedir (6)

SONUÇ
Keçiboynuzu meyvesi hem dünya'da hem Türkiye'de üretim ve ticaret kapasitesi olarak fazla önemli görülmeyen, fakat kullanım ve değerlendirilme alanı olarak önemi oldukça yüksek bir üründür. Kullanım alanlarının spesifik olması ise önemini daha da arttırmakta, gereksinimi de her yıl arttığı için yetiştirilmesine ve üretimine daha bir özen gösterilmektedir.

Keçiboynuzunun Dünya'da üretiminin yapılabildiği ülkelerde bu önemi kavranmış ve yoğun tarımı yapılan kapama bahçeler kurulmaya başlanılmıştır. Türkiye'de ise keçiboynuzu halen doğal bitki örtüsü içerisinde kendiliğinden yetişmesi dışında kapama bahçe kurulması konusunda herhangi bir çalışma yapılmamaktadır. Elde mevcut potansiyelin değerlendirilmesine bile ancak son on yıldır ciddi anlamda başlanılmıştır. Oysa ülkemiz ekonomisinin büyük ölçüde tarıma dayalı olduğu ve her geçen gün yeni bir meyve türünün kültüre alınmasıyla tarımımıza ve endüstriye hammadde kaynağı olarak katkıda bulunulacağı bilinmektedir.

Türkiye'nin keçiboynuzu gibi her derda deva niteliğindeki bir bitkiyi hiç değilse doğal ilaç yapımında kullanılan bitkiler kapsamında değerlendirmesi gerekmektedir. Daha öncede bahsedildiği gibi keçiboynuzu fazla kültürel işlem gerektirmeyen, iklim olarak Türkiye'nin Güney Akdeniz'den başlayarak Marmara'ya kadar tüm sahil şeridinde doğal olarak yetişebilen bir meyve ağacıdır. Kullanım alanları insan sağlığından diğer çok farklı ve spesifik özellikler taşıyan endüstrilere hammadde sağlanmasına kadar uzanmaktadır. Gerekliliği ve yararları da bilinmekte ve kabul edilmektedir. O halde niçin bu ağacı kaderine terk ediyoruz????Bu bağlamda şu önerileri ilgililere ve yetkililere yardımcı olunması anlamında sıralamak isteriz.
NELER YAPILABİLİR?

Tarım ve Köyişleri Bakanlığı daha çok orman kenarlarındaki şahıslara ait keçiboynuzu ağaçlarının kesilmesini engellenmeli ve bu bitki örtüsündeki çeşit tesbitlerinin yapılmasını sağlamalı daha doğru bir ifade ile artık bu ağaçlar meyve ağacı olarak dikkate alınmalıdır.

Keçiboynuzu mutlaka kültüre alınmalı ve diğer meyve ağaçları gibi kapama bahçeler kurulmalıdır.

Ekonomik anlamda keçiboynuzunun yetiştirildiği alanlarda diğer ürünlerle rekabet şansı olmamakla birlikte seçici olmayışı ve üretiminde fazla masraf gerektirmeyişi nedeniyle özellikle erozyona eğilimli alanlarda ağaçlandırma amacıyla da dikimi yapılmalıdır.

Ayrıca bugünkü potansiyel keçiboynuzu üretiminin gerek iç tüketimde kullanımı ve kullanım çeşitliliğinin arttırılması, gerekse ihracatta katma değer kaybı olmaması için işlenmiş keçiboynuzu ihracatına daha fazla yönelinmesi gerekmektedir.

Keçiboynuzu kullanım alanı çeşitliliği yönünden üretilebildiği ülkelerde şansını daima sonuna dek kullanmaktadır. Türkiye ise bu şansa sahip bir ülke olarak artık keçiboynuzunu kendi haline bırakarak yetişmesinden çok, ciddi anlamda üretilmesine başlamalıdır.

KAYNAKLAR
(1) Tunalıoğlu,R.1987 "Keçiboynuzu (Ceratonia siliqua L.) Meyvelerinden Farklı Gelişme Dönemlerinde Alınan Tohumlarında Çimlenme Yeteneklerinin Araştırılması" Yüksek Lisans Tezi, AÜ. Ziraat Fak.Bahçe Bitkileri Bölümü-Ankara

(2) Anonim www.vagon.com.tr/keci.html(3) Anonim.www.cinetarım.com.tr/dergi/araştırma
(4) Anonim www.fao.org
(5) Ercan.S. 1985 "Keçiboynuzu Dış Pazar
Araştırması " T:C:Başbakanlık.İGEME Yayınları.-Ankara
(6) Anonim www.arsiv.hurriyetim.com.tr
(7) Anonim.T.C.DİE. Resmi kayıtları ve Tarımsal Ekonomi Araştırma Enstitüsü'nün (TEAE) Mayıs 2003 tarihli resmi yazışmaları

Formun Üstü

Kendinizi Mail listemize ekleyin sitemiz ve sektörle ilgili gelişmelerden sizide haberdar edelim.

Formun Altı

Spor

Doping: Kaş yaparken göz çıkarmak...

Antik Çağ'da kullanılan mantar ve bitki tohumlarından günümüzdeki genetik müdahalelere uzanan, ölümlerle yazılmış kara bir spor tarihi... Daha hızlı, güçlü, enerjik ve dirençli olmak için sporcuların tercih ettiği bu yöntem bugün olduğu gibi her dönem de yasaklanmıştı. Ancak içindeki Mefisto'ya yenik düşen ünlü sporcuların sayısı hiç de az değil...

Yıl 1988...Seul Olimpiyat Oyunları'nda Kanadalı atlet Ben Johnson, 100 metre finalinde 9.79'luk derecesiyle dünya rekoru kırdığında, sporseverler heyecandan ayaklanmışlardı.

Efsanevi sprinter Carl Lewis'i geride bırakarak altın madalya kazanan Kanadalı, bitiş çizgisinden geçerken sağ kolunu havaya kaldırıp hızını azaltmış ve izleyenlere yakın gelecekte rekoru geliştireceğinin sinyali vermişti. Atletizm dünyası heyecan ve sevinci, şaşkınlıkla birlikte yaşıyordu. Herkes rekoru ve Johnson'ı konuşuyordu. Coşku sadece birkaç gün sürdü.

Doping testine giren Ben Johnson'ın sonuçları pozitif olarak açıklanmış, rekor iptal edilmiş, sporcuya 2 yıl yarışlardan men cezası verilmişti. Dünya bir kez daha şaşkındı. Ama bu sefer öfke ve aldatılmışlık hissiyle beraber...

Doping, sporun kara kelimesi. Olimpik ruhun can düşmanı. Bir insanın spor yapma nedenlerinin tam zıddı. Doğal ve besinsel olmayan madde, maddeler grubu veya yöntemlerin sportif performansı yapay bir şekilde artırması için sporcu tarafından kullanılmasını tanımlayan terim. Fizik kondisyon, beceri ve kas kuvvetini artırmak için alınan, beslenme, antrenman ve doğal yetenek dışı yardımcılara tıp dünyasında verilen adıyla ergojenik yardımcılar.

Spor dünyasının dopingle tanışması ilkçağlara kadar uzanıyor. Yarışmalar öncesinde hazırlayıp içtikleri bitkisel karışımlarla, sporcular bir tür doping yapıyorlardı. Ancak bilimsel ilaçların kullanım tarihi o kadar eski değil. Amsterdam'da kanal yüzücülerinin doping yaptıkları iddiaları ortaya atıldığında, takvim 1865 yılını gösteriyordu. Bir yıl sonra bir bisikletçi yarışmada ölünce, kokain kullandığı açığa çıkıyordu. Özellikle 19. yüzyıl sonraları, sporda ilaç kullanımının hızla ilerlediği dönemler olarak tarihe geçti.

Belçikalılar eter emdirilmiş şeker, Fransızlar kafein tabletleri, İngilizler O2 solumakla birlikte kokain, likör, striknin kullanıyordu. En eski doping maddeleri olan kafein ve kokain, spora 1800'lü yıllarda girdi. Amfetaminler 1940, anabolik steroitler ve anabolik maddeler 1950, efedrinler, diüretikler, beta - blokerler 1970'lerin mahsulü. Kan dopinginin ve insan büyüme hormonunun spora damgasını vurmaya başladığı yıllar ise 1980'ler. 80'ler aynı zamanda tıbbi olmayan amaçlarla yasadışı streoit üreten kara pazarın da ortaya çıktığı dönem olarak biliniyor.

Bir sporcu neden doping kullanır? Niçin bir insan göz göre göre ölüme yol alır? Vücut geliştirmenin Türkiye'deki duayenlerinden, 46 yıldır gerek sporcu gerek de yönetici olarak bu spora hizmet eden Özer Baysaling, Sporda Her Yönüyle Doping adlı kitabında bu soruların cevabını veriyor. "Kazanmak, şampiyon olmak, çevresindekiler arasından sıyrılmak ve gıpta edilen bir noktaya gelebilmek ana nedenler. Genç insanlar dopingin zararlı etkilerini görmezden gelerek ilaç kullanmaya başlıyorlar. 'Bana bir şey olmaz' mantığıyla hareket eden sporcular, kısa vadede kazandıklarıyla ilaç almaya devam ediyor, hatta bir kısmı bağımlı hale geliyor."

Ayhan Akman, Gaziantep'te oynarken doping nedeniyle ceza almıştı.

Günümüzde spor büyük paralar kazandıran bir uğraş. Bu yüzden de sporcular, daha çok, fazla okuyamayan ve aileleri fakir olan kişilerden çıkıyor. Eğitimsizlikleri nedeniyle başarıya ulaşmak için her yolu mubah sayabiliyorlar. Bu ahlak ve sağlık yönünden birçok sakınca içeriyor. Sporculuk prensiplerine ve centilmenliğe aykırı olması, kanunlara karşı gelinmesi, kişinin kendisine gösterilen güveni kötüye kullanması ve haksız rekabet ortamı yaratması, işin ahlaki boyutu. Kullanıcının biyolojik ritminin bozulması, olumsuz yan etkilerlerinin vücutta yaratacağı tahribat, alışkanlık yapması ile kalıcı ruhsal ve fiziksel bozukluklar da, sağlık yönünden doğacak kaçınılmaz sonuçlar.

Doping ihtiva eden ilaçlar çeşitli şekillerde üretiliyor. Bir kısmı sıradan hastalıkların tedavisinde kullanılmak için hazırlanan ilaçlar. Doktorlar tarafından reçeteyle verilen bu ilaçlar sağlıklı laboratuvar ortamlarında, insan üstünde deneyleri yapılarak, patenti alınarak piyasaya sunuluyor. Sporcuların kullanımı ya yasak ya da belirli kriterlere bağlanmış halde. Bir de sadece doping olara